Sigorta Sözlüğü

Dış ticaret işlemlerinin güven içerisinde gerçekleştirilebilmesinde önemli rol üstlenen akreditif, şartlı bir banka garantisi olarak tanımlanabilir. Özellikle daha önceden ticari ilişkisi bulunmayan ve aralarında ilk kez alışveriş yapacak olan dış ticaret firmaları arasında yapılacak ödemelerde banka veya diğer finans kurumlarınca verilen ödeme teminatı içerir. Akreditif ile ödemenin gerçekleşebilmesi için alıcının yeterli miktarda kredi limitine sahip olması gerekir.

Aktüer, istatistik ve olasılık hesaplamalarını kullanarak sigorta risklerini analiz eden, prim bedellerini belirleyen ve geleceğe yönelik finansal stratejiler geliştiren profesyoneldir.

Aktüerya, sigortacılık hukuku temelinde; risk analizi, emeklilik ve uzun vadeli yatırımları matematiksel ve istatistiksel yöntemlerle inceleyen bilim dalıdır. 18. yüzyıldan beri kullanılan bu disiplin, belirsiz geleceği rakamlarla anlamlandırmayı sağlar.

Aşkın sigorta, basit bir şekilde sigorta bedelinin sigortaya konu edilen menfaatin gerçek değerinden fazla olması durumu olarak tanımlanabilir. Çoğunlukla sigorta şirketinin sigorta bedelini yanlış hesaplaması sonucu ortaya çıkar. Aşkın bedele dair sigorta tutarı geçersiz kabul edilir.

Avarya, deniz taşımacılığında geminin veya taşınan yükün uğradığı zararı, bu zararların giderilmesi için yapılan masrafları ve sigorta şirketinin ödeyeceği tazminatı ifade eden teknik bir terimdir. Deniz ticareti sigortalarının en temel kavramlarından biridir.

Ayb-ı Zati (Öz Kusur); taşınan bir malın dış etkiler (kaza, darbe, ıslanma vb.) yerine, tamamen kendi doğasından, yapısından veya üretimindeki bir hatadan dolayı bozulması veya hasar görmesidir. Genellikle nakliyat sigortalarında kullanılan bu kavram, hasarın dış kaynaklı değil, malın "içsel" bir özelliğinden kaynaklandığını ifade eder.

Beher, sigorta poliçelerinde "her biri" veya "her bir olay" anlamına gelen teknik bir terimdir. Tazminat limitlerinin veya muafiyetlerin, her bir hasar vakası için ayrı ayrı uygulanacağını belirtmek için kullanılır.

Bekleme Süresi, özellikle sağlık sigortalarında poliçe başlangıcından itibaren belirli bir sürenin (genellikle 3 ila 12 ay) geçmesine kadar bazı teminatların (doğum, kronik hastalıklar vb.) devreye girmemesi durumudur. Bu uygulama, sigorta sisteminin sürdürülebilirliğini sağlamak ve suistimalleri önlemek amacıyla kullanılır.

Daini Mürtehin, "rehinli alacaklı" anlamına gelen ve sigorta poliçesine eklenen bir kayıttır. Borçla (kredi ile) satın alınan bir varlık üzerinde, alacaklı olan kurumun (genellikle banka veya finans kuruluşu) haklarını güvence altına almasını sağlar. Olası bir hasar durumunda sigorta şirketi, tazminat ödemesini doğrudan poliçede "Daini Mürtehin" olarak belirtilen kuruma yapar.

Dispeç, deniz taşımacılığında meydana gelen bir hasarın "Müşterek Avarya" (ortak zarar) kapsamında olup olmadığını analiz eden ve oluşan zararın taraflar arasında adil bir şekilde paylaştırılmasını sağlayan işlemler bütünüdür. Özellikle gemiyi ve yükün tamamını kurtarmak adına bilerek yapılan fedakarlıkların (örneğin fırtınada yükün bir kısmının denize atılması) maliyetlerini hesaplamak için kullanılır.

Eksedan (Surplus); bir reasürans (sigortanın sigortalanması) yöntemi olup, sigorta şirketinin üstlendiği riskin önceden belirlenmiş bir limiti (saklama payı) aşan kısmını otomatik olarak reasürans şirketine devretmesidir. "Aşkın Bedel" anlaşması olarak da bilinen bu sistemde, sigorta şirketi kendi kapasitesinin üzerindeki riskleri paylaştırarak finansal güvence sağlar.

Eksik Sigorta, poliçede beyan edilen teminat tutarının, sigortalanan varlığın (konut, araç, ticari mal vb.) gerçek piyasa değerinden daha düşük olması durumudur. Bu durumda varlık, tam bedeliyle değil, sadece bir kısmıyla güvence altına alınmış sayılır.

Flotan Poliçe, nakliyat sigortalarında taşınacak malın detayları (araç plakası, yükleme tarihi vb.) henüz netleşmemişken, malları bekleme sürecindeki risklere karşı koruma altına alan geçici bir poliçe türüdür. Özellikle bürokratik işlemlerin uzun sürdüğü uluslararası taşımacılıkta, malların sigortasız kalmasını önleyerek kesintisiz güvence sağlar.

Güvence Hesabı, zorunlu sigortası yaptırılmamış araçların veya kişilerin sebep olduğu kazalarda; hiçbir kusuru olmayan mağdurların bedeni zararlarını (tedavi, sakatlık ve ölüm tazminatı) karşılamak amacıyla Türkiye Sigorta Birliği nezdinde kurulmuş bir dayanışma fonudur. Bu hesap, bir nevi "devlet güvencesi" işlevi görerek, sorumluların mal varlığının yetmediği veya sigortasız olduğu durumlarda mağduriyetlerin önüne geçer.

Halefiyet, kelime anlamıyla "başkasının yerine geçme" demektir. Sigortacılıkta ise; sigorta şirketinin, tazminatı ödedikten sonra sigortalısının haklarına sahip olması ve onun yerine geçerek süreci yönetmesi durumudur. Özellikle zarar ve sorumluluk sigortalarında karşımıza çıkan bu kavram, sigorta şirketinin sigortalı adına üçüncü kişilere karşı yasal bir "halef" (yerine geçen) olmasını sağlar.

Hamule Senedi, demiryolu ve karayolu taşımacılığında kullanılan, nakliye işleminin başlaması için gerekli olan resmi belgedir. Nakliye sürecini yasal bir zemine oturtan bu evrak, taşınan malların miktarından teslimat bilgilerine kadar tüm detayları kayıt altına alır. Sigortacılıkta ise özellikle nakliyat sigortaları ve işyeri sorumluluk sigortalarında tazminat alabilmek için sunulması gereken en kritik belgelerden biridir.

Deniz taşımacılığında gemiye veya yüke gelen zararlara genel olarak "avarya" denir. Hususi Avarya, müşterek avarya koşullarının oluşmadığı, yani zararın sadece belirli bir malın veya geminin sahibini ilgilendirdiği, paylaşılmayan tek taraflı hasar ve masrafları ifade eder.

İndikatif Teklif, sigortacılıkta poliçe düzenlenmeden önce sunulan tahmini (gösterge) fiyat teklifidir. Bu teklif, sigorta şirketinin mevcut veriler ışığında belirlediği ortalama maliyeti yansıtır ancak nihai fiyat değildir.

Kıymet Kazanma Tenzili, hasarlı bir aracın onarımı sırasında eskiyen parçaların yerine yeni ve orijinal parçaların takılması sonucu araçta oluşan değer artışının, ödenecek tazminattan düşülmesidir.

Koasürans (Ortak Sigorta); tek bir sigorta şirketinin üstlenemeyeceği kadar büyük risklerin, birden fazla sigorta şirketi arasında paylaştırılmasıdır. Bu sistemde riske ortak olan her bir şirkete Koasürör denir.

Konservasyon, bir sigorta şirketinin üstlendiği risklerin tamamını reasürans (yeniden sigortalama) yoluyla devretmeyip, hasar anında kendi öz kaynaklarıyla ödemeyi taahhüt ettiği net risk miktarıdır. Şirketin mali gücüne ve ödeme kapasitesine göre belirlediği bu pay, risk yönetim stratejisinin temelini oluşturur.

Konşimento (Taşıma Senedi); taşınmak üzere bir taşıyıcıya teslim edilen malların alındığını belgeleyen, malın özelliklerini ve taşıma şartlarını içeren en önemli lojistik evraktır. Hem bir yükleme makbuzu hem de malın mülkiyetini temsil eden bir kıymetli evrak niteliği taşır.

Kotpar (Quota Share), sigorta şirketi (sedan) ile reasürans şirketi arasındaki en eski ve en basit bölüşmeli reasürans anlaşmasıdır. Bu sistemde, sigorta şirketinin kabul ettiği tüm riskler, önceden belirlenmiş sabit bir oran üzerinden reasürör ile paylaşılır.

Kuvertür, sigortalı ile sigortacı arasında sözlü mutabakata varıldığı an ile poliçenin resmi olarak hazırlanıp imzalanması arasında geçen sürede sağlanan geçici güvencedir.

Lütuf Ödemesi (Ex Gratia), sigorta şirketinin poliçe teminatları kapsamında yer almayan bir hasarı, yasal bir zorunluluğu olmamasına rağmen tamamen kendi inisiyatifiyle karşılamasıdır. Sektörde "Ex Gratia" olarak da bilinen bu uygulama, yasal veya ahlaki bir borç ödemesi değil; tamamen ticari bir jest niteliği taşır.

Meriyet, sigortacılık ve hukuk dilinde bir belgenin veya kararın "yürürlükte ve geçerli olması" durumunu ifade eder. Bir sigorta poliçesi "meri" ise, belirtilen teminatların aktif olduğu ve olası bir hasar durumunda sigorta şirketinin sorumluluğunun devam ettiği anlaşılır.

Muallak Hasar, sigorta kapsamında bir riskin gerçekleştiği ve ihbarının yapıldığı; ancak tazminat tutarının henüz kesinleşmediği veya ödeme sürecinin devam ettiği durumları ifade eder. "Sürüncemede kalmış" veya "henüz sonuçlanmamış" hasar anlamına gelir. Sigorta şirketleri, bu tür dosyalar için önceden belirli bir bütçe ayırarak hem kendi mali dengelerini korur hem de sigortalının ödemesini garanti altına alır.

Navlun, en geniş tanımıyla taşımacılık faaliyetlerinde bir yerden bir yere ulaştırılan yükü ve bu yük taşıma hizmeti karşılığında ödenen ücreti ifade eder. Başlangıçta sadece deniz taşımacılığına özgü bir terim olsa da günümüzde kara, hava ve demiryolu taşımacılığında da yaygın olarak kullanılmaktadır.

Partaj, sigorta şirketlerinin birlikte çalıştığı acente, broker veya banka şubesi gibi aracı kurumlara tanımladığı benzersiz (tekil) kimlik numarasıdır. Bu özel kodlar, her iş ortağını sistem üzerinde tekil olarak tanımlayarak sigortacılık işlemlerinin dijital ortamda hatasız ve güvenli bir şekilde yürütülmesini sağlar.

Kısaca "sigortanın sigortası" olarak tanımlanan reasürans; sigorta şirketlerinin üstlendikleri büyük riskleri, kendi mali yapılarını korumak amacıyla başka şirketlere (reasürörlere) devretmesi işlemidir. Bu sistem, sigorta şirketlerinin devasa riskler karşısında sarsılmadan hizmet vermeye devam etmesini ve finansal sürdürülebilirliğini sağlar.

Reasürör, sigorta şirketlerinin (sedan) üstlendiği büyük ve karmaşık riskleri devralan reasürans şirketidir. Sigorta şirketleri, mali yapılarını korumak ve kapasitelerini aşan devasa riskleri paylaşmak için reasürörlerle iş birliği yapar.

Rezerv Zaptı, nakliyat sigortaları kapsamında taşınan malların varış noktasında eksik, hatalı veya hasarlı çıkması durumunda tutulan resmi bir tutanaktır. Bu belge; taşımanın içeriğini, hacmini ve meydana gelen zararın detaylarını kayıt altına alarak tazminat sürecinin temelini oluşturur.

Sedan, düzenlediği sigorta poliçelerinden doğan risklerin bir kısmını veya tamamını, kendi mali yapısını korumak amacıyla başka bir sigorta veya reasürans şirketine devreden asıl sigorta şirketidir.

Sesyon, sigortacılık ve reasürans (sigortanın sigortalanması) süreçlerinde, bir sigorta şirketinin üstlendiği risklerin bir kısmını veya tamamını başka bir şirkete devretmesi işlemidir. Bu işlem, sigorta şirketlerinin finansal yüklerini hafifletmelerini ve büyük riskleri daha güvenli bir şekilde yönetmelerini sağlar.

Tahkim, sigorta şirketi ile sigortalı arasında çıkan uyuşmazlıkların, devlet mahkemeleri yerine tarafsız ve uzman hakemler aracılığıyla çözüldüğü hızlı bir yargı yöntemidir. Sigortacılık sektöründeki bu süreç, yasal olarak Sigorta Tahkim Komisyonu tarafından yürütülür.

Tekafül, kelime anlamı olarak "karşılıklı yardımlaşma" ve "dayanışma" demektir. İslami prensiplere dayalı sigortacılık modeli olan bu sistemde katılımcılar, beklenmedik risklere karşı birbirlerine destek olmak amacıyla bir havuzda fon toplarlar. Geleneksel sigortacılıktan en büyük farkı, riskin sigorta şirketine devredilmesi yerine katılımcılar arasında paylaşılmasıdır.

Tenzili Muafiyet, bir hasar durumunda oluşan zararın önceden belirlenmiş bir kısmının (sabit bir tutar veya oransal bir pay) sigortalı tarafından üstlenilmesidir. Sigorta şirketi, yalnızca bu muafiyet sınırını aşan tutarlar için tazminat ödemesi yapar.

Fransızca "treaty" (anlaşma) sözcüğünden türeyen Trete, bir sigorta şirketi (sedan) ile reasürans şirketi arasında yapılan, risklerin devir şartlarını ve prosedürlerini belirleyen otomatik risk paylaşım sözleşmesidir. Sigorta şirketlerinin mali yapılarını korumak amacıyla üstlendikleri riskleri reasürans şirketlerine devretme sürecini yasal ve zorunlu bir zemine oturtur.

Tretin, sigorta şirketinin (sedan) üstlendiği risklerin bir bölümünü veya tamamını, önceden belirlenmiş şartlar dahilinde bir reasüröre devretmesini sağlayan ikili bir anlaşmadır. Bu sistemde sigortacı "devreden", reasürör ise "devralan" konumundadır. Anlaşma her iki taraf için de bağlayıcıdır; reasürör, trete kapsamındaki tüm riskleri anlaşmadaki tanımlar çerçevesinde kabul etmek zorundadır.

Underwriting, sigortacılık ve finans dünyasında bir riskin teknik olarak analiz edilmesi, sınıflandırılması ve bu riskin üstlenilip üstlenilmeyeceğine karar verilmesi sürecidir. Kurumların mali dengesini korumak ve her risk grubuna adil bir fiyatlandırma sunmak için hayati önem taşır.

Zeyilname, yürürlükte olan bir sigorta poliçesi üzerinde yapılan her türlü değişikliği, hatayı veya güncellemeyi belgeleyen ek belgedir. Arapça "ek" (zeyil) ve Farsça "mektup/belge" (name) kelimelerinin birleşiminden oluşan bu terim, mevcut sözleşmenin şartlarını yeni duruma göre revize eder.